اقتباس از اين رساله و رأى مختار آن « رسالة فى اثبات المعاد الجسمانى » را به رشتهء تحرير درآورده است . « 1 » استاد سيد جلال الدين آشتيانى در شرح بر زاد المسافر ملاصدرا ( معاد جسمانى ) و نيز مقدمهء تحليلى « المبدء و المعاد » صدر المتألهين پس از توضيح مفصل رأى آقا على به نقد آراى حكيم مؤسس دست يازيده است و از مبناى صدر المتألهين در مسأله معاد جسمانى جانبدارى كرده است . « 2 » آقاى دكتر غلامحسين ابراهيمى دينانى در نخستين اثر مستقل فارسى در زمينهء تشريح آراء حكيم مؤسس به نام « معاد از ديدگاه حكيم مدرس زنوزى » به تحليل آراء آقا على دربارهء معاد جسمانى پرداخته است . « 3 » 2 - ديگر اثر آقا على كه مورد نقد بعضى حكماى معاصر واقع شده كتاب بدايع الحكم است . مرحوم محمد صالح حائرى سمنانى مازندرانى از قائلين به اصالت ماهيت در پاسخ به نامه‌هاى متعددى از علماى ايران و عراق كه از وى خواسته بودند به براهين اصالت وجود آقا على مدرس در كتاب بدايع الحكم پاسخ گويد ، در سال 1377 ( 70 سال پس از نگارش بدايع الحكم ) رساله‌اى بنام « ودايع الحكم فى كشف خدايع بدايع الحكم » در نقد ادلهء حكيم مؤسس به رشته تحرير درآورد . « 4 » آنچنانكه از عنوان رساله مرحوم حائرى مازندرانى برمىآيد وى با كمال تأسف براهين آقا على را در باب اصالت وجود ، خدعه و نيرنگ دانسته و سخنان خود را در رد اين براهين ، وديعه‌هاى حكمت الهى به شمار آورده است .

--> ( 1 ) . تصحيح رضا استادى ، فصلنامهء نور علم ، شمارهء 12 ، قم ، آبان 1364 ه . ش . ص 140 - 135 . كتاب الرسائل الاربعة عشرة ، قم ، 1415 ه . ق . ( مؤسسه النشر الاسلامى ) ، صفحهء 273 - 280 . ( 2 ) . شرح بر زاد المسافر ملا صدرا ، معاد جسمانى ، تهران ، 1351 ، ص 320 - 252 . المبدء و المعاد ، صفحه 88 - 52 مقدمه . ( 3 ) . تهران ، 1368 ه . ش . انتشارات حكمت . ( 4 ) . اين رساله به‌طور مستقل در رجب 1377 در چاپخانه شركت سهامى طبع كتاب در 126 صفحه و نيز همزمان به ضميمه جلد سوم كتاب حكمت بو على سينا در تهران منتشر شده است . در مقدمهء مؤلف آمده است : « در اين ايام پس از مدتى كه از انتشار جلد اول و جلد دوم كتاب مسمّى به حكمت بو على سينا گذشت مكاتباتى از جمعى از فضلاى ايران و عراق براى اينجانب رسيد ، و درخواست جواب شافى و كافى و مفصل فرمودند از دليل طولانى كه آقا على زنوزى در كتاب بدايع الحكم ص 111 تحت عنوان محاكمه و مشاجره بر اصالت وجود اقامه نمودند . . . » ( صفحه 25 ) . آقاى عمادزاده در مقدمهء ناشر ( صفحهء 8 ) نوشته است : « نگارنده در خلال طبع و نشر جلد اول و دوم اين كتاب از استاد بزرگوار تقاضا كردم كه جواب مفصلى از استدلال ملا على حكيم زنوزى مرقوم فرمايند ، معلوم شد اين تقاضا از طرف چندين شخصيت علمى شده من جمله حضرت حجة الاسلام آقاى آقا شيخ محمد تقى جعفرى تبريزى دامت بركاته مؤلف كتاب ارتباط انسان و جهان است كه از علاقه‌مندان به كتاب حكمت بو على و معتقدين به افكار معظم له مىباشند . . . »